बारा — जंगलको छेउमा बस्ने समुदायका लागि वन केवल रुखबिरुवाको क्षेत्र होइन, जीवनयापनसँग जोडिएको आधार हो। कहिले वन्यजन्तुको संरक्षणको जिम्मेवारी त कहिले मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वको चुनौती झेल्दै आएका स्थानीयलाई संरक्षणसँगै आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउने उद्देश्यले पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा विशेष शिक्षा कार्यक्रम सुरु गरिएको छ।
पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज मध्यवर्ती क्षेत्र जनहित उपभोक्ता समिति र जनकल्याण मध्यवर्ती बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाको संयुक्त पहलमा सञ्चालन गरिएको कार्यक्रम सोमबारदेखि सुरु भएको हो। कार्यक्रमको पहिलो चरण बाराको जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका–६, नागौलस्थित जनजागरण मध्यवर्ती सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको कार्यक्षेत्रबाट सुरु गरिएको छ।
कार्यक्रमलाई मध्यवर्ती क्षेत्रका ६४ वटा उपभोक्ता समूहसम्म विस्तार गर्ने योजना छ। ती समूहमा आबद्ध करिब ४ हजार ५ सय सदस्यलाई संरक्षण र सहकारीसम्बन्धी विषयमा जानकारी तथा व्यवहारिक शिक्षा दिइने जनहित उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष अमृतलाल श्रेष्ठले बताउनुभयो।
जंगल जोगाउने जिम्मेवारी स्थानीयकै काँधमा
कार्यक्रममा सहभागीलाई वन तथा वन्यजन्तुको संरक्षण, जैविक विविधताको महत्व र मानव–वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्ने उपायबारे जानकारी दिइनेछ।
वन्यजन्तु र मानिसबीचको दूरी कायम राख्ने मात्र होइन, संरक्षणमा स्थानीय समुदायको भूमिका कति महत्वपूर्ण छ भन्ने विषयमा समेत सदस्यलाई सचेत गराइनेछ। प्राकृतिक स्रोतको संरक्षणदेखि संरक्षण अभियानमा स्थानीयले निर्वाह गर्नुपर्ने जिम्मेवारीसम्मका विषयलाई कार्यक्रमले समेट्नेछ।
स्थानीय समुदाय संरक्षणप्रति सचेत र जिम्मेवार नबनेसम्म निकुञ्ज तथा मध्यवर्ती क्षेत्रको दीर्घकालीन व्यवस्थापन प्रभावकारी हुन नसक्ने अध्यक्ष श्रेष्ठको भनाइ छ।
संरक्षणसँगै घरपरिवारको आर्थिक भविष्य पनि
कार्यक्रमको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सहकारी शिक्षा हो। धेरै स्थानीय परिवारको दैनिक आवश्यकता, बचत र आर्थिक व्यवस्थापनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको सहकारीलाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्न सदस्यलाई आवश्यक ज्ञान दिने उद्देश्य राखिएको छ।
सहकारीको आधारभूत अवधारणा, सदस्यका अधिकार तथा दायित्व, बचत र ऋणको उचित परिचालन, आर्थिक अनुशासन तथा सहकारीमार्फत आम्दानीका अवसर सिर्जना गर्ने विषयमा सहभागीलाई प्रशिक्षण दिइनेछ।
समितिका अनुसार कार्यक्रमको उद्देश्य सदस्यलाई आफ्नो अधिकार थाहा दिने मात्र नभई आर्थिक निर्णयमा जिम्मेवार र आत्मनिर्भर बनाउनु पनि हो।
एउटै समुदाय, दुई महत्वपूर्ण जिम्मेवारी
अध्यक्ष श्रेष्ठका अनुसार संरक्षण र सहकारी फरक विषयजस्ता देखिए पनि दुवै समुदायको सामाजिक तथा आर्थिक विकाससँग जोडिएका छन्।
“समुदायको सहभागिता र चेतनाबिना संरक्षण दिगो हुन सक्दैन। त्यस्तै आर्थिक रूपमा सक्षम नभएसम्म समुदायलाई संरक्षण अभियानमा दीर्घकालीन रूपमा जोडिराख्न पनि कठिन हुन्छ,” भन्ने अवधारणाका साथ कार्यक्रम अघि बढाइएको समितिले जनाएको छ।
प्रकृति र वन्यजन्तुलाई जोगाउने जिम्मेवारीसँगै आफ्नै परिवारको आर्थिक भविष्य सुरक्षित बनाउन सक्ने ज्ञान स्थानीयले पाऊन् भन्ने लक्ष्य कार्यक्रमले राखेको छ।
जनहित उपभोक्ता समितिका अनुसार आगामी दिनमा मध्यवर्ती क्षेत्रका अन्य उपभोक्ता समूहमा पनि कार्यक्रम विस्तार गरिनेछ। यसबाट स्थानीय समुदाय संरक्षणप्रति अझ उत्तरदायी बन्नुका साथै सहकारीमार्फत आर्थिक रूपमा सक्षम र आत्मनिर्भर बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
